تولد یک منظومه شمسی زیر چشم ستاره‌شناسان؛ نخستین لحظات شکل‌گیری سیارات ثبت شد

به گزارش خبرنگار علم و فناوری جهانی پرس-هانیه حیدری؛ این نخستین مرحله از فرایند پیدایش سیارات است که تاکنون به‌طور مستقیم دیده شده و می‌تواند تصویری از لحظات نخست تولد منظومه شمسی خودمان را بازسازی کند؛ زمانی‌که خورشید تازه روشن شده بود. پروفسور مِرِل فان‌ت‌هوف، نویسنده همکار این پژوهش، به نشریه BBC Science Focus گفت: «پیش‌تر در منظومه‌هایی دیگر، رشد ذرات غبار را دیده بودیم؛ اما در این مورد، شاهد مرحله‌ای حتی زودتر هستیم، آغاز شکل‌گیری همان جامداتی که به ذرات ریز گرد و غبار تبدیل خواهند شد. می‌توان این کشف را با زیست‌شناسی مقایسه کرد که پیش از این فقط کودکان انسان را دیده بود و حالا برای نخستین‌بار نوزادی را می‌بیند.» این منظومه نوزاد پیرامون ستاره‌ای جوان به نام «HOPS-315» در فاصله ۱۳۰۰ سال نوری از زمین شکل می‌گیرد. ستاره‌ای که گمان می‌رود شبیه خورشید ما در روزهای نخست تولدش باشد و از همین‌رو سرنخ‌های مهمی از چگونگی پیدایش منظومه شمسی و حتی زمین به‌دست می‌دهد. ستارگان جوانی مانند HOPS-315 در میان دیسک‌هایی از گاز و غبار داغ به نام «دیسک‌های پیش‌سیاره‌ای» احاطه شده‌اند. در آغاز، این دیسک‌ها چنان داغ‌اند که عناصری همچون سیلیکون و آهن، سازندگان اصلی سیارات، در حالت گازی قرار دارند با این حال با سرد شدن تدریجی، این عناصر به مواد جامد تبدیل می‌شوند. شواهد به‌دست آمده از شهاب‌سنگ‌های بسیار قدیمی در منظومه شمسی نشان می‌دهد نخستین جامدی که در این دیسک‌ها پدیدار می‌شود، نوعی کانی بلوری حاوی سیلیکون‌مونوکسید (SiO) نام دارد. پژوهشگران با استفاده از تلسکوپ فضایی جیمز وب و آرایه میلی‌متری/زیرمیلی‌متری آلما موفق شدند حضور سیلیکون‌مونوکسید را هم در حالت گازی و هم به شکل کانی بلوری تازه تشکیل‌شده اطراف HOPS-315 شناسایی کنند؛ نشانه‌ای روشن از آن‌که روند جامد شدن تازه آغاز شده است. پروفسور ملیسا مک‌کلور، سرپرست این پژوهش، می‌گوید: «ابتدا ذرات معدنی کوچک با یکدیگر می‌چسبند و تکه‌سنگ‌هایی به اندازه ناخن می‌سازند. وقتی تعدادشان زیاد شد و به هم نزدیک شدند، تحت نیروی گرانش خود فرو می‌ریزند و اجرام صخره‌ای کیلومتری می‌سازند، همان‌هایی که بعدها به جنین سیاره‌ها و سپس به سیاره‌های کامل و حتی هسته سیارات بزرگی مثل مشتری تبدیل می‌شوند.» تیم پژوهشی قصد دارد به رصد ستاره HOPS-315 ادامه دهد و هم‌زمان به دنبال نمونه‌های دیگری از منظومه‌های نوزاد در این مرحله بسیار ابتدایی از تکامل سیاره‌ای بگردد. البته نباید انتظار داشت که تولد یک سیاره را در زمان واقعی تماشا کنیم؛ چرا که همان‌طور که پروفسور فان‌ت‌هوف یادآور شد، «تکامل این دیسک‌ها صدها هزار سال طول می‌کشد.»